رفیق سلطانعلی کشتمند، از پیشگامان و مبارزان راه رهایی مردم زحمتکشِ افغانستان و از بنیادگذاران “حزب دمکراتیک خلق افغانستان” و صدراعظم این کشور در دوران استقرار “جمهوری دمکراتیک افغانستان” درتاریخ ۲۲ اسفندماه ۱۴۰۴ در سن نود سالگی در تبعید در شهر لندن درگذشت. رفیق کشتمند اقتصاددانی توانا و سیاستمداری برجسته و خوشفکر و انسانی بسیار فروتن، از رهبرانِ محبوبِ جناحِ “پرچم” حزب دمکراتیک خلق افغانستان بود که در دورههایی از ریاستجمهوری زندهیادان رفقا ببرک کارمل و نجیبالله امین در زمانهای پرآشوب و پرگزند و سرشار از توطئۀ نیروهای داخلی و خارجی علیه کشور، حکومت و مردم افغانستان نزدیک به ده سال سکاندار صدارتِ کشور افغانستان بود.
رفیق سلطانعلی کشتمند در تاریخ ۳۱ اردیبهشتماه سال ۱۳۱۴ خورشیدی در حومۀ شهر کابل در خانوادهای کشاورز و تنگدست چشم به جهان گشود. او ناچار بود از دوران نوجوانی برای کمک به امرار معاش خانوادۀ خود کار کند. پدر و مادر او علیرغم تنگدستی اما بسیار مایل بودند تا فرزندانشان دارای تحصیلات دانشگاهی شوند. رفیق کشتمند از دوران تحصیل در دبیرستان رفتهرفته به مسایل سیاسی روی آورد. آشنایی او در کودکی با درد و رنج زحمتکشانِ افغانستان از او انسانی مبارز و عدالتجو ساخته بود. آشنایی او با رفیق ببرک کارمل که شش سال از او بزرگتر و در آن هنگام فعال سیاسی بود بر جهتگیری او بیگمان تاثیری مشخص گذاشت. در این دوران پخش کتاب و نشریههای حزب تودۀ ایران در افغانستان و بهویژه در شهر کابل نیز در آشنایی جوانان آزادیخواه و گرویدن آنان به اندیشههای چپ و مارکسیستی-لنینیسیتی بی تاثیر نبود. رفیق کشتمند پس از پایان دوران دبیرستان توانست با استعداد و پشتکار ویژهاش در سال ۱۳۴۰ در رشتۀ اقتصاد و حقوق با رتبۀ دوم از دانشگاه کابل فارغالتحصیل شود. او در دوران دانشجویی با نشریههای گوناگون سیاسی و اقتصادی همکاری میکرد و با دریافت حقالزحمه به نوشتن مطلب یا انتشار ترجمه میپرداخت و از این راه تلاش میکرد تا به امور مالی خانوادهاش کمک کند. رفیق که خود را دهقانزادهای واقعی میدانست، در آن هنگام از نام “کشتمند” بهعنوان تخلص در نوشتههای خوداستفاده میکرد. دیرتر این نام به نام خانوادگی او و بستگانش تبدیل شد. رفیق کشتمند پس از پایان تحصیل چندی به عنوان آموزگار و سپس بهعنوان کارمند وزرارت معادن و صنایع سرگرم به کار شد.
گفتنی است که “حزب دمکراتیک خلق افغانستان” در روز ۱۱ دیماه ۱۳۴۳ در کابل بنیادگذارده شد. رفیق سلطانعلی کشتمند که در آن هنگام ۲۹ ساله بود در کنار زندهیادان رفقا ببرک کارمل، نوراحمد نور و شماری دیگر از پیشگامان جنبش چپ و آزادیخواهی مردم افغانستان از جملۀ بنیادگذاران این حزب بود و به عنوان عضو کمیتۀ مرکزی آن نیز انتخاب شد. پس از انشعاب در داخل حزب، در جناح “پرچم” به رهبری رفیق کارمل به فعالیت خود ادامه داد و پس از وحدت دو جناحِ این حزب (پرچم و خلق) در سال ۱۳۵۵ به عضویت دفتر سیاسی حزب انتخاب شد. بهقدرت رسیدن نورمحمد ترهکی و حفیظالله امین از جناح “خلق” در افغانستان دربازهٔ زمانی پس از بهپیروزی رسیدن انقلاب ثور- از اردیبهشتماه ۱۳۵۷ تا دیماه ۱۳۵۸- با رخدادهایی توفانی و برخوردهایی بیرحمانه نسبت به مخالفان، مردم عادی، و بهویژه اعضای حزب از جناح “پرچم” همراه بود. سیاستهای تندروانه، زورگویانه، وسرکوبگرانهٔ دولت ترهکی- حفیظالله امین که با پیگردها، دستگیریهای گسترده، زندانی کردنها، شکنجه و اعدام مخالفان آمیخته بود، به ناخشنودی گسترده در میان مردم دامن زد. رفیق کشتمند نیز که در این هنگام بهعنوان وزیر برنامهریزی خدمت میکرد دستگیر و مورد شکنجه قرار گرفت و تنها پس از ورود نیروهای اتحاد شوروی و به قدرت رسیدن جناح پرچم به رهبری رفیق کارمل، پس از سپری کردن ۱۷ ماه، از زندان آزاد شد. گفته میشود که در آن هنگام بیش از ۱۶ هزار زندانی سیاسی و عقیدتی از زندانهای کشور افغانستان آزاد شدند. رفیق کشتمند توانست در سالهای صدارت خود که حدود ده سال طول کشید با پیشبرد برنامهها و اصلاحاتی در زمینههای گوناگون مانند آموزش و پرورش، بهداشت، خدمات عمومی و همچنین اصلاحات ارضی تا حدی معین به اوضاع کشور در آن شرایط پرالتهاب سروسامان دهد. رفیق کشتمند پس از ترور نافرجام و شلیک گلوله به سوی او در سال ۱۳۷۰ که گردن و شقیقهاش را زخمی کرد چندین بار مورد جراحی قرار گرفت. او پس از استعفا از مقام صدارت برای درمان به مسکو رفت و یک سال پس از آن بههمراه خانوادهاش به انگلستان مهاجرت کرد. رفیق کشتمند گذشته از فعالیتها و کار و تلاش ارزشمند انقلابی خود، برای ما تودهایها از جایگاهی ویژه نیز برخوردار است. در دوران نخست وزیری رفیق کشتمند بود که حکومت جمهوری اسلامی در دو نوبت در بهمنماه ۱۳۶۱ و اردیبهشتماه ۱۳۶۲ به حزب ما یورش برد و موجب گریز و مهاجرت ناخواستۀ بخشی بزرگ از رفقای تودهای به کشور افغانستان شد. رفقا ببرک کارمل و کشتمند و دیگر رفقای حزب دمکراتیک خلق افغانستان با روی باز و دستان گشاده و مهماننوازی سخاوتمندانۀ خود تلاش کردند تا میزبانی مهربان برای رفقای ما که از ساطور خونچکان جمهوری اسلامی گریخته بودند باشند. حزب ما هرگز این برخورد صمیمانه و رفیقانۀ رفقای حزب دمکراتیک خلق افغانستان و رهبران صدیقش را که در سختترین شرایط میهنشان به یاری تودهایها شتافتند، فراموش نخواهد کرد. پیکر رفیق سلطانعلی کشتمند در تاریخ ۲۶ اسفندماه ۱۴۰۴ با بدرقۀ شماری بسیار از رفقا و دوستدارانش در آرامستان بزرگ “پاتنی ویل” در جنوب غربی شهر لندن به خاک سپرده شد.
حزب تودۀ ایران با اندوهی بزرگ درگذشت رفیق گرانمایه سلطانعلی کشتمند را به زحمتکشان و مردم شریف افغانستان، خانوادۀ ارجمند و تمامی رفقا، یاران، دوستداران و رهروان ایشان و بهویژه به رفیق گرامی اسدالله کشتمند، برادر ارجمند ایشان، تسلیت میگوید.
یادش گرامی و راهش پررهرو باد!
حزب تودۀ ایران ۸ فروردینماه ۱۴۰۵
به نقل از «نامۀ مردم» شمارۀ ۱۲۵۷، ۱۷ فروردین ۱۴۰۵
